Üreme Hakları ve Üreme Sağlığı

Üreme sağlığı; insanların doyum ağlayabilecekleri, güvenli bir cinsel yaşama, üreme yeteneğine ve bu yeteneği ne zaman, nasıl kullanacaklarına karar verme özgürlüğüne sahip olmaları anlamına gelir. Üreme sağlığı; kadın ve erkeklerin aile planlaması yöntemleri hakkında bilgi sahibi olma, bunlara ulaşabilme hakkı olması ve kadının gebelik ve doğumu güvenli koşullarda geçirme ve çiftlerin sağlıklı bir

bebeğe sahip olabilecekleri en iyi koşulları sağlayacak uygun sağlık bakım hizmetlerinden yararlanabilme hakkını içerir.

       Üreme sağlığı hizmetleri sadece üreme ve cinsel yolla bulaşan hastalıklarda bakım ve danışma değil, aynı zamanda amacı yaşamı ve kişisel ilişkileri zenginleştirmek olan cinsel sağlıda içermektedir.

       Canlıları cansız varlıklardan ayıran özelliklerden biri de üreme yeteneğidir. Bitkiler, hayvanlar ve insanlar kısaca doğadaki tüm canlı varlıklar soylarını sürdürmek için üremek, çoğalmak zorundadır.

       Tohumlar; bitki, hayvan ve insanlarda değişik biçimlerde yeni yaşamlar oluşturur. Yani üremeyi sağlar.

       Erkek ve kadın üreme organları işlevsel olarak birbirini tamamlayan yapılardır. Kadın üreme organları daha çok bedenin içine, erkek üreme organları ise daha çok bedenin dışına doğru gelişmiştir. Kadında, anne karnında bebeğin güvenle gelişmesini sağlamak için organlar bedenin içindedir.

KADIN ÜREME ORGANLARI ve İŞLEVLERİ

       Kadın üreme sistemi, dış organlar ve iç organlar olarak iki bölümde incelenir.

       Dış üreme organları büyük dudaklar (labia majör) ve küçük dudaklar (labia minör), klitoris, zar (himen) ve vajina (hazne), rahim (uterus), yumurtalıklar (overler) ve tüplerdir (rahim kanalları).

            Büyük Dudaklar (Labia Majör): Kadın üreme organının dışarıdan görülebilen kısmını oluştururlar. Her iki yanda birer tane olmak üzere yukarıdan aşağı uzanan deri kıvrımlarından oluşmuştur. Bu bölge, üst kıvrımları daha çok olmak üzere kıllarla örtülüdür. Ter ve yağ bezleri, kan damarı ve sinirler açısından zengindir.

            Küçük Dudaklar (Labia Minör): Büyük dudakların hemen altında vajina girişini çevreleyen yaprak biçimindeki iki küçük deri kıvrımıdır.  Burada da çok sayıda kan damarı ve sinir bulunur.

            Klitoris: kadın cinsel organın üst bölümünde küçük dudakların birleştiği yerde bulunan bir çıkıntıdır. Burada da pek çok sinir hücresi bulunur. Cinsel birleşme sırasında sertleşir ve duyarlılığı sağlar.

            Zar (Himen): Vajina girişini saran ince yapılı bir örtü dokusudur ve girişi tamamen çevreler. Rahimden gelen adet kanamasının dışarıya çıkmasını sağlayabilecek büyüklükte çeşitli delikleri vardır. Ender olarak tümüyle kapalı olabilir.

            İlk cinsel birleşme sırasında zarda zedelenme olur ve biraz kanama görülebilir. Zar esneklik ve kalınlık yönünden kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı zarlar ileri derecede esnek olur ve cinsel birleşmeye karşın kanamayabilir. Zar, bisiklete binme, düşme gibi durumlarda zedelenmez.

            Vajina (Hazne): Rahim ile dış ortamdaki bağlantıyı sağlayan kanal şeklinde esnek bir organdır. Cinsel birleşme bu bölgede olur, adet kanaması bu kanal yoluyla atılır ve doğum sırasında bebek buradan geçerek dünyaya gelir.

            Yumurtalıklar ( Overler): Rahmin her iki yanında yaklaşık 3cm çapında yuvarlak organlardır. İçinde binlerce olgunlaşmamış yumurta vardır. Bu yumurtalar bir kalem ucu kağıda dokununca oluşacak iz büyüklüğündedir.

            Kızlarda ergenlik dönemiyle birlikte östrojen ve progesteron gibi bazı hormonlardaha çok salgılanır ve etkin hale gelir. Bu sayede söz ettiğimiz değişiklikler oluşur.

            Bu hormonların etkisiyle her ay, bu binlerce yumurtadan bir kaçı olgunlaşmak üzere hazırlanmaya başlar. Ancak çoğu kez bir tanesi olgun yumurta halini alır. Olgunlaşan yumurta dışarı atılır. İşte buna yumurtlama (ovulasyon) adı verilir.

            Tüpler (Rahim Kanalları): Rahmin iki yanından yumurtalıklara doğru uzanan 8-10cm uzunluğundaki iki kanaldır. Birer uçları rahim boşluğuna açılır. Diğer uçları ise yumurtalıklara doğru uzanır. Tüpler, yumurta atılacağı zaman,yumurtalıkların üzerine bir el gibi yapışıp yumurtayı içine alır.

            Rahim (Uterus): bebeğin anne karnındaki elişimi burada olur. Rahim kas ve bağ dokusundan oluşur. Normalde 8 cm uzunluğunda, 5 cm genişliğinde ve 2.5 cm kalınlığında tersine duran bir armuda benzeyen bu organ, gebelik sırasında bebeği, bebek çevresindeki sıvıyı ve plesentayı alacak şekilde büyür ve tüm karın boşluğunu kaplar. Doğumdan sonraki 6 hafta içinde de yeniden önceki şekline döner.

            Rahmin iç yüzü ince bir dokuyla örtülüdür. Bu doku kan damarları açısından zengindir ve her ay çeşitli hormonların etkisiyle, içinde bir bebeğin yerleştikten sonraki gelişmesini sağlayacak şekilde kalınlaşır. Bebeğin beslenmesini sağlamak için rahim duvarındaki kılcal damarlar kanla dolar ve genişler.

            Eğer gebelik olmazsa, rahmin içini kaplayan ince doku vajinadan adet ile dışarı atılır. Adet kanaması olarak atılan; rahim iç yüzey dokusudur. Bunun nedeni bir sonradaki adet döngüsünde oluşabilecek gebelik için, rahim içi dokusunun yeniden en uygun şekilde hazırlanabilmesidir.

            Kızlar çocukluktan ergenliğe geçerken adet görmeye başlar.

            Adet görme: belli zaman aralıkları ile rahim iç yüzeyini kaplayan ince dokunun vajinadan dışarı atılmasıdır.

            İlk adet görme, 9 ila 16 arasında herhangi bir yaşta olabilir. Adet görme genellikle memelerin büyümeye başlamasından bir yıl sonra başlar.

            Adet döngüsü ise adetin başlangıcından bir sonraki adet görmeye kadar geçen süredir.

            İki adet görme arasındaki süre yani adet döngüsü, ortalama 28 gündür. 21 ila 35 gün arasında değişebilir.

            Yumurtlama ise beklenen adet gününden yaklaşık 14 gün önce, yani adet döngüsünün yaklaşık olarak ortasında olur.